Ontwikkelen caverne voor waterstofopslag

EnergyStock heeft in het project om te komen tot waterstofopslag in zoutcavernes drie beoogde locaties gekozen voor de positie van de cavernepads; de asfaltplaten met daarop leidingen, waar de boorgangen naar de cavernes uitkomen. De cavernepads worden op het niveau van het maaiveld ingericht en zullen zorgvuldig landschappelijk worden ingepast, waarbij zoveel als mogelijk rekening zal worden gehouden met de belangen van betrokkenen.

De benodigde installatie voor het injecteren of uitzenden van de waterstof is gepland op het terrein tussen de huidige installatie en de N366. Dat terrein is daarvoor ook al aangewezen in het bestemmingsplan. Om waterstofopslag en aardgasopslag te scheiden, kiezen we voor twee afzonderlijke installaties. De installatie wordt ongeveer 400x250 meter. We stellen voor dat de installatie een uitstraling krijgt die past bij de huidige. Details zijn nog niet definitief en landschappelijke inpassing zal nader worden onderzocht en afgestemd met direct omwonenden.

Net als bij de ontwikkeling van de installaties voor de opslag van aardgas, zal voor de inpassing van de installaties voor de opslag van waterstof een landschappelijk inpassingsplan worden opgesteld. EnergyStock wil de inpassing zorgvuldig en met oog voor verschillende belangen in de omgeving vormgeven.

Arcadis, dat ook voor de bestaande installaties de landschappelijke inpassing heeft uitgewerkt, wordt gevraagd hoe de locatie ingericht en omgeven kan worden om het aanzicht zo goed mogelijk in het landschap in te passen. De uitkomsten zullen stap voor stap met de omgeving worden gedeeld. 

Voor de gasopslaginstallatie is destijds een landschappelijk ontwerp gemaakt en dit wordt betrokken bij het ontwerp van de waterstofinstallatie. Eerst was de gedachte dat er een noord-zuid doorkijkje moest blijven, later heeft EnergyStock ook bomen aan de voorzijde (oost-west) toegevoegd. We hebben gekozen voor zeven verschillende soorten bomen met verschillende bloeitijden, waaronder de els, berk, boswilg en de moeraseik. Deze bomen zullen over enige jaren als ze wat groter zijn een mooie zichtbepalende uitstraling geven.

Langs de installatie(s) zijn/worden aarden wallen gelegd om deze aan het zicht te onttrekken. Een aantal bewoners heeft aangegeven om nog meer bomen te planten om de installaties aan het zicht te onttrekken. Andere bewoners geven aan dat ze het landschap zo open mogelijk willen houden. Duidelijk mag zijn dat er verschillende belangen spelen. Enerzijds die van (verschillende groepen) bewoners, maar ook die van faunabeheerders en agrariërs. De omliggende gronden zijn van laatstgenoemde en bomen kunnen overlast geven op hun grond (loof, zaden). EnergyStock zal zo goed mogelijk rekening houden met de belangen van alle partijen en zal dit in overleg met hen doen.

Het kabinet heeft, o.a. richting de Tweede Kamer, aangegeven dat er voor 2030 behoefte is aan een waterstoftransportnet inclusief de opslag van waterstof. Waterstof gaat dienen als alternatieve grondstof en brandstof voor fossiele brandstoffen. Die moeten geleidelijk aan verdwijnen. Het kabinet wil hiermee de klimaatdoelstellingen halen. 
Zuidwending is de enige locatie in Nederland waar dit op korte termijn gerealiseerd kan worden. Dit komt voornamelijk omdat hier al sprake is van zoutwinning en sinds 2010 van gasopslag, waardoor allerlei benodigde faciliteiten reeds aanwezig zijn.

EnergyStock voert de opslag van aardgas en waterstof uit met behulp van de laatste stand van de techniek en met gebruik van de meest recente beschikbare kennis. Vanaf 2010 wordt aardgas opgeslagen in de zoutcavernes bij Zuidwending. Sindsdien zijn er geen veiligheidsproblemen geweest. Ook in het buitenland, waaronder Duitsland, wordt gasopslag al vele jaren succesvol toegepast.

Op mijnbouwactiviteiten wordt toezicht gehouden door een onafhankelijke toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en in specifieke gevallen de Veiligheidsregio.

Voor de opslag van waterstof in zoutcavernes heeft EnergyStock proeven gedaan in een bestaand boorgat op de locatie. Wij hebben testen gedaan op lekdichtheid onder hoge druk, materiaalsterkten, gesteente onderzoek etc.. Hieruit blijkt dat ook het opslaan en weer uitzenden van waterstof in zoutcavernes op een veilige en betrouwbare manier mogelijk is. Bij deze testen was de toezichthouder nauw betrokken.

De energiebuffer wordt gezien als een BRZO-locatie. Het Besluit risico’s zware ongevallen wijst bedrijven aan op basis van de hoeveelheid – en het soort – gevaarlijke stoffen die binnen het bedrijf worden gebruikt. Bij een BRZO-locatie horen risicocontouren. Een risicocontour is de grens waarbinnen een lek of ontsteking significant effect heeft. Binnen de lijn is het risico groter, buiten de lijn kleiner. Voor de waterstofbuffer zijn met de beste inzichten en beproefde rekenmethodes de voorlopige risicocontouren bepaald. Deze voorlopige grens ligt op veertig tot honderd meter vanaf de installatie. De woningen in Ommelanderwijk liggen op circa 300 meter afstand van de installaties. Richting Zuidwending is dit ca. 800 meter. Daarmee liggen ze ruim buiten de risicocontouren.

Er is sprake van een stapeling van mijnbouwactiviteiten bij Zuidwending. Er zijn uitlopers van gaswinningsvelden: het Annerveenscheveld en Groninger gasveld (beide NAM). Ook is er sprake van zoutwinning (Nobian), gasopslag en in toekomst waterstofopslag (beide EnergyStock) en mogelijk persluchtopslag (Corre Energy). EnergyStock werkt volgens mijnbouwvergunningen. Op (alle) mijnbouwactiviteiten wordt toezicht gehouden door een onafhankelijke toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

Voor de ontwikkeling van de opslag van waterstof wordt een Milieueffectrapport opgesteld. Hierin wordt een uitgebreide bodemstudie uitgevoerd waarbij de zoutwinning, gaswinning, gasopslag en de waterstofopslag worden meegenomen. Die studie moet inzicht geven in de effecten van deze activiteiten op de bodem, op lange termijn. Mogelijk dat de effecten van de opslag van perslucht worden meegenomen, afhankelijk van het wel of niet doorgaan van dat initiatief.

We onderscheiden trillingen/aardbevingen in de ondergrond, trillingen boven de grond én de vraag of de cavernes en installaties bestand zijn tegen aardbevingen.

Trillingen in de ondergrond 
In de bodem vinden voortdurend (micro)trillingen plaats. De oorzaak kan liggen in natuurlijke processen en in ondergrondse activiteiten. Deze trillingen monitoren wij samen met externe experts met een meetnetwerk.

Baker Hughes is de specialist die het meetsysteem heeft geïnstalleerd. Zij geven bij ons aan waar welke trilling is opgetreden. Het gaat daarbij om de zuivere meetgegevens, die ook gedeeld worden met het KNMI voor hun interpretatie. Het KNMI publiceert die data op haar website.

Het KNMI geeft aan dat aardbevingen gevoeld kunnen worden vanaf magnitude 1,5-2,0 op de schaal van Richter. De hoogst gemeten magnitude door ons meetnetwerk is 0,6. Deze trilling is niet voelbaar en leidt niet tot schade.

Onderzoek naar bodemtrillingen maakt onderdeel uit van het Milieueffectrapport (MER) voor de opslag van waterstof.

Bovengrondse trillingen
Trillingen kunnen gevolg zijn van bovengrondse bronnen, zoals vrachtverkeer. Met name tijdens de bouwfase zal er sprake zijn van extra verkeersbewegingen bij de energiebuffer. Trillingsmeters aan de oppervlakte (bijvoorbeeld op de buitenmuur van woningen) kunnen deze registreren en specialisten kunnen aangeven in welke mate dit leidt tot overlast of schade. 

EnergyStock zal met een onafhankelijke expert een plan ontwikkelen voor het plaatsen van trillingsmeters. Er is hiervoor geen wet- en regelgeving, wel een SBR Trillingsrichtlijn A: Schade aan bouwwerken. Verdere details zullen worden uitgewerkt. Denk aan het gebied waar dit van toepassing is, wat voor apparatuur hiervoor geschikt is en wie dit (praktisch) uitvoert?

Bestand tegen aardbevingen 
Uit extern onderzoek blijkt dat de cavernes van Energiebuffer Zuidwending bestand zijn tegen de aardbevingen in het Groningengasveld waarmee het Staatstoezicht op de Mijnen in zijn rapporten rekening houdt.

Cavernes zijn gemaakt in zoutkoepels onder de grond die zich over kilometers uitstrekken en een dikte hebben van vele honderden meters, bij Zuidwending heeft het zout een dikte van 2.600-2.800 meter. Deze geologische formaties bestaan uit zout; dit zijn gesteenten die plastisch vervormbaar zijn (onder hoge druk en temperatuur). Voor de constructie van cavernes wordt middels een gesteentemechanisch model berekend welke krachten worden uitgeoefend op de caverne en wat de afstanden tussen cavernes onderling en tussen de cavernes en de grenzen van het zoutvoorkomen moeten zijn.

Het plastisch gedrag van het gesteente heeft een zelfhelend effect, dit heeft als gevolg dat indien scheurtjes ontstaan deze klein zijn en zich onder de heersende omstandigheden zullen sluiten. Daardoor heeft seismiciteit als gevolg van bijvoorbeeld gaswinning geen effect op de caverne zelf en kan de lokale versnelling ten gevolge van de aardbeving worden geabsorbeerd in het gesteente. 

De opslag van aardgas en waterstof leidt tot geringe bodemdaling. Vanaf de plannen voor de bouw van de aardgasbuffer (2004) is bodemdaling onderdeel geweest van de vergunningprocedures. In de MER is destijds voorspeld dat de activiteiten leiden tot bodemdaling. Er zijn destijds modellen gemaakt waarvan regelmatig opnieuw wordt aangetoond en bekrachtigd dat de meetmethode geschikt is. De bodemdaling wordt vaak gemeten en de meetresultaten komen vrijwel overeen met de voorspelde waarden. De bodemdaling is lager dan wat volgens de vergunningen is toegestaan.

In juni 2022 heeft EnergyStock een bijpraatsessie gehouden over bodemdaling. De presentaties en het verslag van de bijeenkomst staan op de website. Daaruit blijkt dat de veroorzaakte bodemdaling door de aardgasbuffer niet leidt tot schade aan gebouwen in de omgeving.

Onderzoek naar bodemdaling maakt onderdeel uit van het Milieueffectrapport (MER) voor de opslag van waterstof.

Tijdens de bouwfase van de opslag voor waterstof, zal er grondwater worden onttrokken.  Bemalingen zijn zeer lokaal en kortdurend, bijvoorbeeld om een betonnen fundering te storten of een pijpleiding te leggen. Dit gebeurt niet in de nabijheid van bestaande gebouwen en funderingen.

De effecten van grondwater door bemaling worden meegenomen in het Milieueffectrapport  (MER).

Door grondonderzoek en het daaropvolgend detailontwerp worden hoeveelheden bepaald en de manier van onttrekken. Verzakkingen door grondwaterverlagingen worden voorkomen. De uitvoering hiervan zal worden vergund en gehandhaafd door het bevoegd gezag. Als er twijfel is over nabije bouwwerken, kan een nulmeting worden uitgevoerd voorafgaand aan de start van de bemaling.

Wie vermoedt dat schade veroorzaakt is door EnergyStock, kan schade melden via de website. Momenteel heeft EnergyStock een eigen schadeprocedure. EnergyStock is in gesprek met het ministerie EZK en de commissie Mijnbouwschade om schadeafhandeling door dit onafhankelijke loket te laten beoordelen. Nu al geldt:

• Bij vermoeden van schade door olie-, gas- of zoutwinning buiten het effectgebied van het Groningenveld kan daarvan melding worden gedaan bij de Commissie Mijnbouwschade. De commissie onderzoekt de melding en geeft een onafhankelijk advies over de grote van de schade en of deze veroorzaakt is door mijnbouw. De betrokken mijnbouwbedrijven volgen het advies van de commissie en vergoeden de schade. Zoutwinning door Nobian valt al onder dit loket.
• Schades die toe te wijzen zijn aan gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg kunnen worden gemeld bij het Instituut Mijnbouwschade (IMG). Het IMG beslist over de schademelding. Hierbij geldt het wettelijk bewijsvermoeden, waarbij het IMG er vanuit gaat dat schade het gevolg is van mijnbouwactiviteiten, tenzij er een andere oorzaak voor de schade is aan te wijzen. 

De commissie Mijnbouwschade en het IMG fungeren als één loket en hanteren een ‘no wrong door’ principe.

Toekomstige schade
Mocht de opslag van waterstof onverhoopt leiden tot aantoonbare waardedaling van uw woning, dan kan EnergyStock daarvoor aansprakelijk gesteld worden.

EnergyStock is samen met Nobian als vergunninghouders verantwoordelijk voor de afgesloten/verlaten caverne tot een zeer ruime tijd na afsluiting van de cavernes (artikel 33 Mijnbouwwet). Ze staan daarmee dus financieel garant. In het extreme geval van faillissement van het mijnbouwbedrijf, is voorzien in een waarborgfonds mijnbouwschade conform hoofdstuk 9 van de Mijnbouwwet.

Ook na het verlaten/afsluiten van een caverne blijft EnergyStock geruime tijd verantwoordelijk voor de gevolgen. Dit wordt vastgelegd in een abandonneringsplan (ook wel Sluitingsplan genoemd in de Mijnbouwwet) De termijn waarin de vergunninghouder verantwoordelijk is voor de caverne wordt bepaald door de vergunningverlener en toezichthouder, maar is rond de 30 jaar na afsluiting.

Ja, dat kan. EnergyStock heeft geluisterd naar vragen van omwonenden en is van plan om nulmetingen uit te voeren voorafgaand aan de start van de bouw. Hiermee kan de huidige situatie van de staat van woningen worden vastgesteld.

EnergyStock zal met een onafhankelijke expert hiervoor een plan ontwikkelen.

In principe zijn de installaties ’s nachts niet verlicht. Bij het ontwerp van de installatie voor de opslag van waterstof zal rekening worden gehouden met het voorkómen van lichtoverlast, net zo als dat is gedaan bij de installatie voor de opslag van aardgas.

Ook tijdens de bouwfase van de installatie voor waterstofopslag zal rekening worden gehouden met het voorkómen van hinder door licht van de bouwactiviteiten. Dat geldt ook voor de boringen die gepland staan. Dergelijke boringen hebben in het verleden tot lichtoverlast geleid, met name gedurende de nachtelijke uren. De bouwlocaties zijn verlicht omdat de booractiviteiten uit technisch oogpunt niet kunnen pauzeren. EnergyStock gaat in overleg met Nobian om deze overlast bij de voorgenomen boringen in 2024 en 2026 zoveel mogelijk te voorkómen.

Wanneer er toch overlast wordt ervaren, kan contact worden opgenomen met EnergyStock.

Vanaf het begin van het ontwerp is het aspect geluid een belangrijk onderwerp. Op basis van de te verwachten geluidsbronnen is een opzet gemaakt voor een geluidsmodel. Dit wordt verder verfijnd naarmate er meer gegevens bekend zijn. Op deze wijze wordt voortdurend beoordeeld of het te verwachten geluid binnen de eisen uit wet- en regelgeving zal blijven.

EnergyStock heeft daarnaast TNO ingeschakeld om in het ontwerp al elementen in te brengen om laagfrequente trillingen en brongeluid al zoveel mogelijk te beperken. Hieruit komt een geluidscontour die wordt vastgelegd in het ruimtelijk plan (projectbesluit).

In het MER zal onderzocht worden wat de impact van geluid zal zijn. Ook zal het MER maatregelen in kaart brengen om deze effecten indien noodzakelijk af te zwakken. Daarvoor geldt bovendien ook dat door het bevoegd gezag voorschriften zullen worden opgenomen over welke maatregelen EnergyStock moet treffen om overlast te beperken.

Wanneer er toch overlast wordt ervaren, kan contact worden opgenomen met EnergyStock.

Er zal een route opgesteld worden voor het bouwverkeer. Hierbij zullen zoveel als mogelijk dorpskernen en andere kwetsbare objecten worden vermeden. Al het bouwverkeer zal in beginsel via de Noorderwijkweg, de directe toegangsweg vanaf de Tonckelweg, naar de te bouwen installatie rijden, waarbij de dorpskern van Ommelanderwijk wordt vermeden om zoveel mogelijk hinder en overlast te voorkomen. Mogelijk wordt een afvoerroute naar de N366 overwogen om verkeershinder nog verder te kunnen beperken.

Wanneer een caverne in de toekomst buiten gebruik wordt gesteld, moet EnergyStock deze op een zo goed mogelijke manier afsluiten en achterlaten met zo min mogelijk negatieve effecten voor de omgeving. EnergyStock werkt aan een strategie voor het veilig achterlaten van cavernes na hun gebruiksduur. Deze is eind 2023 gereed en zal worden voorgelegd aan het bevoegd gezag (SodM en EZK). Ook zal het worden beoordeeld tijdens besluittrajecten voor zoutwinning en waterstopopslag. Zo’n plan moet worden opgesteld voor elke caverne afzonderlijk.

EnergyStock is samen met Nobian als vergunninghouders verantwoordelijk voor de afgesloten/verlaten caverne tot een zeer ruime tijd na afsluiting van de cavernes; rond de 30 jaar na afsluiting (artikel 33 Mijnbouwwet). Ze staan daarmee dus financieel garant.

In het extreme geval van faillissement van het mijnbouwbedrijf is voorzien in een waarborgfonds mijnbouwschade conform hoofdstuk 9 van de Mijnbouwwet.

EnergyStock houdt rekening met de planten en dieren in de omgeving. EnergyStock neemt met boeren en jagers deel in een project om het leefgebied van de patrijs te verbeteren. Dit heeft een positief effect op andere diersoorten.

Tijdens de bouwfase van de waterstofopslag hebben mogelijk ook dieren en planten tijdelijk overlast van de bouw. Gasunie heeft een ecoloog in dienst die maatregelen zal voorstellen om invloed te minimaliseren en betrokken zal zijn tijdens de uitvoering.

Onderzoek naar flora & fauna maakt onderdeel uit van het MER voor de opslag van waterstof.

Tijdens de bijpraatsessie van EnergyStock op 18 januari 2023 is een overzicht van alle initiatieven beloofd. Zie pagina 3 / 4 van het verslag van deze bijpraatsessie. Aan dit overzicht wordt gewerkt. Het heeft helaas langer geduurd dan voorzien om dit met alle partijen samen te stellen en te communiceren.

EnergyStock informeert de omgeving via haar website en schrijft vijf keer per jaar een update voor dorpskrant Het Tonckeltje en websites en social media die zich richten op Ommelanderwijk, Pekela, Veendam, Westerwolde en Menterwolde.

Daarnaast organiseert het regelmatig bijpraatsessies, waarvoor ze inwoners uitnodigt van het gebied dat ze met haar activiteiten beïnvloedt. Dat betreft met name Zuidwending en Ommelanderwijk.

Tijdens een recente inloopmarkt hebben inwoners van Nieuwe Pekela aangegeven dat ze het gevoel hebben dat ze een informatieachterstand hebben. Begin september heeft EnergyStock een advertentie in Het Streekblad geplaatst om algemene uitleg te geven over haar activiteiten. Deze uitleg vindt u ook op een speciale pagina op de website.